تاثیر مصرف ویتامینها بر عملکرد ورزشی و خستگی

جمع آوری و تنظیم: شیوا هفت چناری ، کارشناس ارشد فیزیولوژی ورزشی

ایمیل نویسنده shiva.haftchenari@gmail.com

چکیده

تمرینات بدنی تولید رادیکالهای آزاد و آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو را افزایش می دهد. از طرف دیگر تمرینات بدنی سیستمهای دفاع آنتی اکسیدانی بدن را تقویت می کنند. در افراد مسن تولید رادیکالهای آزاد افزایش و توانایی سیستمهای دفاعی کاهش می یابد. مکمل های ویتامینی هیچ اثر نیروزایی ندارند، اما اکثر قریب به اتفاق پژوهشها، کاهش استرس اکسیداتیو و آسیبهای ناشی از آن را در پی استفاده از این مکملهای ویتامینی آنتی اکسیدانی گزارش کرده اند و استفاده از یک رژیم غذایی مناسب را به ورزشکاران و افراد میانسال پیشنهاد کرده اند. استفاده از مکمل های ویتامینی در افرادی که رژیم غذایی مناسبی دارند، عملکرد را بهبود نمی بخشند.



مقدمه

سلولها در بدن به طور مداوم در حال تولید گونه های واکنش پذیر اکسیژن و رادیکالهای آزاد هستند، که ناشی از فرآیندهای متابولیکی آنهاست]1 [و در شرایط عادی توسط یک سیستم دفاع آنتی اکسیدانی درونزاد(اندوژن) خنثی می شود]2[. در هنگام ورزش شدید تولید گونه های اکسیژن واکنش پذیر(ROS) و رادیکالهای آزاد افزایش می یابد که منجر به استرس اکسیداتیو (آسیب به DNA، اکسید شدن پروتئینها، پراکسیداسیون چربیها) و آسیب عضلانی می شود که تولید نیروی عضلانی و عملکرد را کاهش میدهد و خستگی را تسریع میکنند ]14-1 [.

رادیکالهای آزاد در حین یا پس از ورزش از زنجیره تنفسی میتوکندری، اندوتلیوم مویرگی و سلولهای التهابی، که به دلیل آسیب عضلانی بسیج شده اند، تشکیل می شوند]11،10[. رادیکال آزاد مولکولی است که اتم آن یک یا چند الکترون جفت نشده دارد، به همین دلیل بسیار واکنش پذیر است و به مولکولهای دیگر از جمله غشاء سلولی آسیب می رساند]12،10[. مهمترین رویداد ناشی از آسیب عضلانی از بین رفتن هومئوستاز یون کلسیم است که به صورت بالقوه باعث تولید رادیکال آزاد، پراکسید شدن لیپیدها و کمبود آنزیمهای بین سلولی می شود]10[، اما غلظت پایین رادیکالها میتواند سودمند تلقی شود زیرا قادر است سیستم دفاعی را تقویت کند]8،7[.

اصطلاح استرس اکسیداتیو به معنی عدم تعادل بین تولید ROS و دفاع آنتی اکسیدانی است ،زیرا غلبه بر این تشکیلات به سیستمهای دفاع آنتی اکسیدانی وابسته است. وقتی استرس اکسیداتیو از میزان عملکرد سیستم دفاع آنتی اکسیدانی فراتر رود، منجر به پراکسیداسیون چربیها و آسیبهای ناشی از آن می شود. سیستمهای دفاع آنتی اکسیدانی اندوژن (درونزاد) می تواند آنزیمی (کاتالاز، سوپر اکسید دیسموتاز، گلوتاتیون پراکسیداز و گلوتاتیون دروکتاز) و یا غیر آنزیمی باشد. سیستمهای دفاع آنتی اکسیدانی اگزوژن (برونزاد) توسط رژیم غذایی تامین میشوند (ویتامینهای A, C, E ، فلاونوئید، عناصر کمیاب مثل سلنیوم، مس، روی، منگنز و...).]10،6،5،1[. آنتی اکسیدانهای برونزاد و درونزاد با هم در ارتباط هستند]6[.

تمرین متوسط می تواند به عنوان یک آنتی اکسیدان عمل کند، زیرا تمرین بیان دو نوع از آنتی اکسیدانهای آنزیمی به نام SOD و GPX را افزایش میدهد]8[.

عقاید حاکی از این است که استفاده از مکملهای آنتی اکسیدانی می تواند توسط کاهش دادن آسیب غشای سلولی و پروتئینهای انقباضی و ساختاری در عضله، باعث بهبود سلامتی و عملکرد ورزشی شود]14،15،29[. آنتی اکسیدانها از عضلات در برابر رادیکالهای آزاد، که در طی ورزشهای شدید تولید می شود، محافظت می کنند]15[ و مصرف آنها به دفع رادیکالها کمک میکند]9[. استفاده از مکملهای ویتامینی در میان ورزشکاران بسیار شایع است]29،24 [و با اینکه نتایج قطعی از اثر گذاری این مکملها اثبات نشده اما به طور گسترده توسط بسیاری از ورزشکاران مورد استفاده قرار می گیرند]24[. این مکملهای ویتامینی می توانند آسیب اکسیداتیو را کاهش دهند ]13،7،6[ اما استفاده از آنها زمانی مفید خواهد بود که مقدار کم آنها را در رژیم غذایی تامین کنند]30،11[. به طور کلی در مسابقات ورزشی، افرادی که تغذیه کمتری دارند، فعالیت آنتی اکسیدانی کمتر و آسیبهای سلولی بیشتری دارند که منجر به اختلال در عملکرد خواهد شد]1[.

 

ویتامینها ترکیبات آلی ای هستند که بدن قادر به سنتز آنها نیست ، در غذاها به مقادیر کم یافت می شوند و به عنوان مواد غذایی تعیین شده اند. ویتامینها منابع مستقیم انرژی نیستند، بلکه واکنشهای شیمیایی مربوط به متابولیسم انرژی را تسهیل و کاتالیز می کنند]30[.

ویتامینها بر اساس قابلیت حل آنها در آب یا چربی طبقه بندی می شوند:

ویتامینهای محلول در آب: مثل ویتامینهای B، C ( اسید اسکوربیک)

ویتامینهای محلول در چربی: مثل ویتامینهای A، D، E (آلفا-توکوفرول)، K ]30[

در اینجا به تاثیر مصرف برخی از مکملهای ویتامینی بر عملکرد ورزشی و زمان رسیدن به خستگی می پردازیم.

 

ویتامین C

ویتامین  C یا اسید اسکوربیک که یک ویتامین محلول در آب است]30،11-9 [، عملکردهای بیولوژیکی خاصی دارد و در تعدادی از مسیرهای بیوشیمیایی که برای متابولیسم بدن مهم هستند، درگیر است و میتواند عملکرد بدنی را تحت تاثیر قرار دهد. این ویتامین برای سنتز کراتینین مورد نیاز است که زنجیره بلند اسیدهای چرب و کاتکولامینها را به میتوکندری انتقال میدهد، در تشکیل کلاژن، سنتز انتقال دهنده های عصبی، تبدیل کلسترول به اسید صفراوی و جذب آهن نقش دارد ]30،9[. ویتامین C یک آنتی اکسیدان قوی برونزاد است ]30،12،9،6[ و اثرات مثبتی بر متابولیسم چربی و آهن دارد و عملکرد ایمنی را ارتقا می بخشد]9[.

اسید اسکوربیک به عنوان یک آنتی اکسیدان می تواند با OH (رادیکال هیدروکسیل)، O2 (رادیکال سوپراکسید)، H2O2 (پراکسید هیدروژن) و HO2 (رادیکال هیدرو پراکسیل) واکنش دهد. همچنین در محیط های مایع بدن از جمله در خون، مایع خارج سلولی و مایع داخل سلولی واکنش نشان دهد]12،9[. ویتامین C می تواند علائم و نشانه های آسیبهای عضلانی ناشی از ورزش (ناشی از ROS) را کاهش دهد]1[. این ویتامین همچنین به عنوان دهنده ی الکترون به ویتامین E به هنگام بروز استرس اکسیداتیو در غشاء سلول عمل میکند]30،12-10 [.

 

گزارش شده که سطح اسید اسکوربیک پلاسما در هنگام فعالیت بدنی کاهش می یابد]12[، پس، از لحاظ تئوری مصرف آن می تواند مفید واقع شود، اما مصرف ویتامین  C در دوزهای مختلف (500 و 1000 میلی گرم به مدت سه هفته) تاثیر معنی داری بر عملکرد هوازی و بی هوازی نداشته است]9[.

با اینکه مصرف ویتامین C غلظت آنتی اکسیدان پلاسما را افزایش میدهد و اثرات مطلوبی بر سلامت دارد اما ظرفیت استقامتی را، از طریق کاهش سازگاریهای سلولی، مختل می سازد]8[. رادیکالهای آزاد تشکیل شده در هنگام ورزش منجر به فعال سازی آنتی اکسیدانهای آنزیمی و تکامل میتوکندری در عضله اسکلتی می شود، اما مصرف ویتامین C با کاهش دادن رادیکالها از این فعال سازی جلوگیری می کند]12،8[ و این نشان میدهد که ویتامین C یک آنتی اکسیدان موثر در پیشگیری از استرس اکسیداتیو ناشی از ورزش است]12[.

 

ویتامین E

ویتامین E به 8 ایزومر ساختاری از tocopherolها و tocotrienolها اشاره دارد: آلفا (α)، بتا(β)، گاما(γ)  و دلتا(δ)  tocopherolها و  tocotrienolها]30،2[. ویتامین E یک آنتی اکسیدان اسید چرب غیر اشباع پلی است که در تمام غشاهای سلولی و ساختارهای زیر سلولی بکار می رود و پاسخ سلولی به فشار اکسیداتیو را تحت تاثیر قرار می دهد و از پراکسیداسیون چربی جلوگیری می کند]30،10،7 [. افزایش غلظت سلولی این آنتی اکسیدان طبیعی، تاثیر آنتی اکسیدانی بیشتری ایجاد میکند که مانع از آسیب سلولی می شود و همانطور که ثابت شده عملکرد استقامتی را در زنان بهبود میبخشد و خستگی را به تاخیر می اندازد]26[، در نتیجه، کمبود آن منجر به افزایش تشکیل رادیکال آزاد و پراکسیداسیون چربی و به خطر افتادن عملکرد ورزشی می شود]25[. تراکم آن در غشاء داخلی میتوکندری، جاییکه مکان دستگاه انتقال الکترون است، بیشتر است. ویتامین E می تواند نقشهای مختلفی در متابولیسم اکسیداتیو فیبرهای مختلف عضلانی بازی کند و نیاز به ویتامین E در افرادی که درصد بیشتری از تارهای نوع یک دارند، بیشتر است]30،10[.

نشان داده شده کهtocotrienol –α در مهار پراکسیداسیون چربی موثرتر از tocopherol–α بوده و به میزان 40-60 بار قویتر است]2[ و قادر به مهار و دفع ROS است که با اثر بر خواص انقباضی عضله باعث کاهش خستگی می شود]25[. از طرفی مصرف 6 هفته مکمل ویتامین E غنی شده با tocotrienol بر عملکرد استقامتی دوندگان در هنگام ورزش در گرما بی تاثیر بوده است]2[.

بعد از اینکه ویتامین E رادیکال را از بین برد، خود تبدیل به یک رادیکال (Chromanoxyl) می شود و ظرفیت آنتی اکسیدانی اش از بین می رود و برای برگشت به حالت اولیه از سایر آنتی اکسیدانها استفاده میکند. Lipoic Acid-α (α-LA) یک آنتی اکسیدان قوی است که علاوه بر توانایی بازیافت ویتامین E ، می تواند در هر دو فاز آبی و چربی در سلول، رادیکالها را دفع کند، اما گزارش شده که مصرف مکمل ویتامین E و α-LA با اینکه باعث می شود غلظت آنها به طور معنی داری در داخل عضله افزایش یابد، ولی هیچ تاثیری بر خستگی عضلانی ندارد. پس مصرف دوز بالایی از ویتامین E بر عملکرد عضلانی اثری ندارد]7[. همچنین مصرف ویتامین E در ترکیب با روغن ماهی تاثیری بر عملکرد بدنی نداشته است]3[.

با توجه به اینکه پاسخ های قلبی-ریوی و ظرفیت کار بدنی زنان، در طول مراحل مختلف چرخه قاعدگی تغییر می کند، مصرف ویتامین E ، با دوز 400 میلی گرم در روز به مدت یک هفته، سبب بهبود معنی داری در VO2max ، حداکثر تهویه ریوی و ظرفیت استقامتی می شود و ظرفیت استقامتی را در طول هر سه فاز چرخه قاعدگی افزایش می دهد و می توان استفاده از این مکمل را برای بهبود عملکردهای هوازی، به زنان توصیه کرد]26[.

 

به هر حال، ویتامینهای E و C آنتی اکسیدانهای شناخته شده ای هستند که می توانند از آسیب به سلولهای عضلانی جلوگیری کنند]6-10 و 15[، اما هیچ اثر نیروزایی ندارد]10[ و هنگامی که توسط فوتبالیستهای نخبه، که تمرینات شدید انجام می دهند، مصرف شدند، با اینکه پراکسیداسیون چربی و آسیب عضلانی را کاهش دادند، ولی اثری در عملکرد نداشتند] 6[.

 

گزارش شده که مصرف یک مکمل آنتی اکسیدانی حاوی ویتامینهای E ، C و بتا-کاروتن ( پیش ساز ویتامین A) به مدت سه هفته، با افزایش غلظت آنتی اکسیدانهای پلاسما و تغییر در سیستم های آنتی اکسیدانی (آنزیمی و غیر آنزیمی)، پراکسیداسیون چربی را در طول رقابت دوی ماراتن کاهش داده است]5[. همین مکمل (در ترکیب با پروتئین، کربوهیدرات و...)، عملکرد هوازی متوسط را در ورزشکاران غیر رقابتی بهبود بخشید]4[ و مصرف این ترکیب (به همراه سلنیوم ) به مدت سه هفته اثر مثبتی بر ظرفیت کار فیزیکی مردان جوان داشته و VO2max و کل کار انجام شده را در آنها افزایش داده است]15[.

در مقابل، گزارش شده دوندگانی که به مدت سه ماه مکمل مولتی ویتامین (به همراه مینرالها) مصرف کردند، هیچگونه افزایش عملکردی را مشاهده نکرده اند]29[.

6 هفته استفاده از مکمل های آنتی اکسیدان (C,E,B1,B2,B6,B12 و نیاسین و کورستین و...) عملکرد استقامتی دوچرخه سواران مرد را به طور معنی داری بهبود بخشیده است]14[.

همچنین مصرف یک مکمل انرژی زا ( ویتامین C، کافئین، بتا-آلانین، ترکیبات گیاهی و...) به طور معنی داری عملکرد واکنشی را بهبود بخشید، اما تاثیری در توان بی هوازی ایجاد نکرد]27[.

 

تاثیر مکملهای ویتامینی بر عملکرد ورزشی در سالمندان

ظرفیت ورزشی و تمایل به شرکت در فعالیتهای بدنی منظم با افزایش سن، کاهش می یابد که منجر به کاهش آمادگی بدنی و سرعت پیر شدن می شود، همچنین میزان آسیب دیدگی حاصل از تمرینات ورزشی در افراد میانسال نسبت به جوان بیشتر است که این آسیب بیشتر، می تواند به دلیل پراکسیداسیون چربی بالاتر در میانسالان، باشد . اگر یک مکمل غذایی بتواند ظرفیت ورزشی را افزایش و میزان پراکسیداسیون را کاهش دهد باعث بهبود سلامت عمومی در این افراد خواهد شد]16،10[.

پیری با افزایش شکل گیری رادیکالهای آزاد و تغییرات در گردش خون، که روندهای التهابی را تشدید میکند، همراه است] 17،10[. به علاوه افراد میانسال کم تحرک، در معرض بیماریهای قلبی-عروقی و پوکی استخوان قرار دارند]17[.

آنتی اکسیدانها از غیر فعال شدن نیتریک اکساید NO)) توسط رادیکالهای آزاد اکسیژن جلوگیری می کنند. نیتریک اکساید سنتتاز اندوتلیال (eNOS) از اسید آمینه ال-آرژنین به عنوان سوبسترا برای سنتز NO استفاده میکند]28،16 [. نیتریک اکساید در سلامت قلبی-عروقی نقش دارد. NO می تواند در عضلات فعال شریانها را متسع کند، جریان خون را افزایش دهد، خاصیت ارتجاعی اندوتلیال را حفظ کند و از این طریق باعث افزایش در ارسال مواد مغذی و دفع مواد زائد از عضلات شود و منجر به بهبود ظرفیت ورزشی شود]28[.

در واقع می توان گفت، ورزش و تغذیه مناسب می تواند پیری را که روندی اجتناب ناپذیر است، بهبود بخشد و به تعویق اندازد]17[.

مصرف همزمان این دو عامل ( آنتی اکسیدانها و آرژنین) در دوچرخه سواران میانسال آستانه بی هوازی را افزایش داده اما اثری بر VO2max نداشته است]16[.

نتایج حاصل از یک مطالعه نشان داد که مصرف یک مکمل حاوی مواد مغذی (ویتامینهای B، اسیدهای آمینه و عصاره های گیاهی سرشار از آنتی اکسیدان) می تواند عملکرد فیزیکی را بهبود بخشد و افراد را برای حفظ یک زندگی سالم و فعال یاری کند]17[.

افراد سالخورده با اختلال جسمی و خطر بروز شکستگی روبرو هستند که علت اصلی آن از دست رفتن توده عضلانی (sarcopenia) و کاهش تراکم استخوانی  ]18،20،23[ میباشد و می تواند یک رابطه علت و معلولی با کمبود ویتامین D، که در این سنین شایع است، داشته باشد]18[.

یافته های بدست آمده از پژوهشها نشان می دهد، مصرف مکمل ویتامین D سرعت راه رفتن، ظرفیت عملکردی، تعادل و زمان واکنش را، از طریق افزایش توده استخوانی، بهبود می بخشد ولی بر قدرت عضلانی بی تاثیر است]18،23[ ، اما می توان با تمرین بدنی قدرت عضلات را بهبود بخشید (تاثیری بر توده عضلانی ندارد)]18[،بنابراین در افراد میانسال همراه کردن تمرین بدنی به همراه مصرف مکمل ویتامین D بهترین اثر را می تواند القاء کند.

 

 

عصاره های گیاهی آنتی اکسیدانی

ü      یافته های حاصل از یک مطالعه ثابت کرد مواد آنتی اکسیدان و ضد التهاب (theaflavins) که در چای سیاه وجود دارد، قادر است استرس اکسیداتیو و التهاب را، که در اثر تمرینات با شدت بالا تشدید می شوند، کاهش داده و عملکرد ورزشی را افزایش دهد]13[.

 

ü      نشان داده شد، مواد آنتی اکسیدان ( ویتامینA ،B1،B2،B12،C،E)، کربوهیدرات، پروتئین و... که در ریشه گیاه جنسینگ وجود دارد، اثری بر عملکرد هوازی ندارد]22[.

 

ü      بتائین از ریشه چغندر قند گرفته می شود که یک عامل آنتی اکسیدان و یک مکمل غذایی محسوب می شود و قادر است برخی از جنبه های عملکرد ورزشی را بهبود بخشد، اما مشخص شده که مصرف حاد یا مزمن این ماده هیچ تاثیری بر نیتریت/نیترات پلاسما (عامل جایگزین یا نیتریک اکساید) در مردان سالم تمرین کرده، نداشته]28[، پس دارای اثرات دیگری غیر از افزایش نیتریت/نیترات است که عملکرد را بهبود می بخشد. مصرف 15 روز مکمل بتائین استقامت عضلانی (در تمرین اسکات) را بهبود  بخشیده و کیفیت تکرارهای انجام شده را افزایش داده، اما تغییری در عملکرد توان ایجاد نکرده است]21[.

 

ü      گزارش شده، یک مکمل تغذیه ای حاوی عصاره فلفل قرمز (capaicin) ، عصاره فلفل سیاه (bioperine) ، نیاسین (ویتامین B3) و کافئین ، تغییری در قدرت عضلانی (پرس سینه و پرس پا) یا استقامت (دوچرخه سواری) ایجاد نکرده است]19[.

 

نتیجه گیری

 

v     استفاده از مکملهای تغذیه ای برای افرادی سودمند واقع می شود که دچار کمبود این مواد مغذی باشند.

v     ورزشکارانی که باید وزن خود را کنترل کنند و در حد پایینی نگه دارند، غذای کمی می خورند، پس مواد مغذی را به حد کافی دریافت نمی کنند، بنابراین استفاده از مکمل به این افراد توصیه می شود.

v     افرادی که فعالیتهای بدنی شدید انجام می دهند باید یک رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی را رعایت کنند و برای این کار به یک مشاور تغذیه ورزشی مراجعه کنند.

v     با بالا رفتن سن تولید رادیکالهای آزاد افزایش و توده عضلانی و تراکم استخوانی کاهش می یابد.

v     افراد مسن از ویتامینهای آنتی اکسیدان و ویتامین D برای کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود تراکم استخوانی استفاده کنند. همچنین برای افزایش قدرت عضلانی (برای حفظ تعادل و کاهش زمین خوردن ها) تمرینات بدنی منظم انجام دهند.

v     نتایج بدست آمده از تاثیر مصرف مکملهای تغذیه ای بر عملکرد ورزشی متناقض است، برخی بهبود عملکرد را گزارش کرده اند و برخی بی تاثیر بودن آنها را. اما مصرف آنها برای ورزشکاران، به دلیل اثر کاهش دهنده ای که بر استرس اکسیداتیو دارند، توصیه می شود.

v     در مجموع استفاده از مکملهای تغذیه ای به همراه تمرینات ورزشی اثرات مفیدی بر سلامتی خواهد داشت و مصرف آنها به ورزشکارانی که در معرض آسیبهای اکسیداتیو قرار دارند توصیه می شود.

 

 

 

References

1)  Cell damage, antioxidant status, and cortisol levels related to nutrition in ski mountaineering during a two-day race - ©Journal of Sports Science and Medicine (2010) 9, 338-346

2)  EFFECTS OF PALM VITAMIN E SUPPLEMENTATION ON EXERCISE-INDUCED OXIDATIVE STRESS AND ENDURANCE PERFORMANCE IN THE HEAT - Journal of Sports Science and Medicine (2006) 5, 629-639

3)  Exercise performance, red blood cell deformability, and lipid peroxidation: effects of fish oil and vitamin E - J Appl Physiol 83:746-752, 1997.

4)  Effects of a Mixed Nutraceutical Beverage on Performance of Moderately Strenuous Aerobic Exercise Lasting Under an Hour

5)  Multivitamin-Mineral Supplementation Prevents Lipid Peroxidation during “The Marathon des Sables”

6)  Vitamin C and E Supplementation Effects in Professional Soccer Players Under Regular Training -  August 31, 2006/Accepted November 27, 2006

7)  Effects of vitamin E and a-lipoic acid on skeletal muscle contractile properties - J Appl Physiol 90:1424-1430, 2001

8)  Oral administration of vitamin C decreases muscle mitochondrial biogenesis and hampers training-induced adaptations in endurance performance - September 5, 2007.

9)  The Effects of two different doses of Antioxidant Vitamin C supplementation on bioenergetics index in male college student - 2011;7(6):852-858

10)         Vitamin E, vitamin C, and exercise - Am J Clin Nutr 2000;72(suppl):647S–52S.

11)         Vitamin and mineral supplementation and exercise performance - 51 (1), 53–57, 2003

12)         Electron spin resonance spectroscopy, exercise, and oxidative stress: an ascorbic acid intervention study - J Appl Physiol 87:2032-2036, 1999.

13)         The effects of theaflavin-enriched black tea extract on muscle soreness, oxidative stress, inflammation, and endocrine responses to acute anaerobic interval training - 2010, 7,11

14)         Dietary Antioxidant Supplementation Combined with Quercetin Improves Cycling Time Trial Performance - 2006, 16, 405-419

15)         THE EFFECT OF COMBINED VITAMIN C, E, b- CAROTENE AND SELENIUM SUPPLEMENTATION ON PHYSICAL PERFORMANCE AND ANTIOXIDANT STATUS IN YOUNG MEN

16)         Arginine and antioxidant supplement on performance in elderly male cyclists

17)         A multi-nutrient supplement reduced markers of inflammation and improved physical performance in active individuals of middle to older age

18)         Effects of vitamin D supplementation and exercise training on physical performance in Chilean vitamin D deficient elderly subjects

19)         Acute effects of a thermogenic nutritional supplement on cycling time to exhaustion and muscular strength in college-aged men - 23 March 2009

20)         The effect of beta-alanine supplementation on neuromuscular fatigue in elderly (55–92 Years) - 7 November 2008

21)         Effect of betaine supplementation on power performance and fatigue - 27 February 2009

22)         Ginseng Supplementation Does Not Enhance Healthy Young Adults’ Peak Aerobic Exercise Performance

23)         Vitamin D supplementation improves neuromuscular function in older people who fall - Age and Ageing 2004; 33: 589–595

24)         Nutritional supplement use among university athletes in Singapore -

 Singapore Med J 2009; 50 (2) : 165

25)         The effects of tocotrienol supplementation on the muscle contractile properties, fatigue and antioxidant enzymes activities of gastrocnemius muscle of trained and untrained rats - 5(14), pp. 3015-3019, 18 July, 2011

26)         Effects of Vitamin-E Supplementation on Cardiorespiratory Responses in Female Athletes during Endurance Exercise in Different Phases of Menstrual Cycle - Al Ame en J Med S c i (2 011 )4 (4 ) :3 5 8 -3 6 4

27)         Examination of a pre-exercise, high energy supplement on exercise performance - 6 January 2009

28)         Effect of betaine supplementation on plasma nitrate/nitrite in exercise-trained men

29)         Vitamin and Mineral Supplementation: Effects on The Running Performance Of Trained Athletes

30)         Vitamin and Mineral Status: Effects on Physical Performance

 

دانلود مقاله کامل در فرمت PDF




:: برچسب‌ها: تغذیه ورزشی, دانلود مقالات علمی تربیت بدنی
ن : بهنام پارسا
ت : جمعه ۳ آذر ۱۳٩۱
نظرات ()
 
جهت اطلاع از تنظیمات و ویــــرایش این قالب اینجا را کلیک کنید.

.:: کلیک کنید ::.